Saxta karqo SMS-i süni intellektlə necə yoxlanılır?
Telefona gələn şübhəli karqo, bank və ya e-hökumət mesajına toxunmadan əvvəl süni intellekt köməyi ilə fırıldaq yoxlaması aparmağın yolu.
Qısa cavab
Mesajdaki linkə toxunmayın. Mətni və göndərən nömrəni kopyalayıb Malwarebytes Scam Guard kimi süni intellekt dəstəkli fırıldaq yoxlama söhbətinə yerləşdirin və qiymətləndirməni oxuyun. Sonra karqo və ya bank məlumatını yalnız şirkətin öz tətbiqindən təsdiqləyin, şübhəli linki cert.gov.az saytına bildirin və mesajı silin.
Lazım olanlar
Addım-addım
Linkə toxunmadan dayan
Mesajı oxuduğunuz anda heç bir linkə, düyməyə və ya "bağlamanı izlə" yazısına toxunmayın. Saxta səhifələr açıldığı saniyədən kart və şifrə məlumatı istəməyə başlayır. Telefonu bir kənara qoyub mesajı əvvəlcə yoxlayın.
Mesajın mətnini kopyala
SMS tətbiqində mesaja uzun basıb "Kopyala" seçiminə toxunun. Göndərən nömrəni və ya başlığı da qeyd edin. Ekran şəkli çəkmək də işə yarayır, çünki bəzi süni intellekt alətləri şəkil yükləyib sual verməyə imkan verir.
Malwarebytes tətbiqini quraşdır
Google Play və ya App Store-da "Malwarebytes" axtarıb tətbiqi quraşdırın və açın. Aşağı menyudaki söhbət ikonundan Scam Guard bölməsinə keçin. Pulsuz versiyada bu söhbət funksiyası işləyir, ödəniş addımını ötürə bilərsiniz.
Şübhəli mətni söhbətə yerləşdir
Söhbət qutusuna kopyaladığınız mesajı yerləşdirin və "Bu mesaj fırıldaqdır?" deyə soruşun. Süni intellekt tipik fırıldaq işarələrini, saxta domeni və nə etməməli olduğunuzu izah edir. Cavabı qəti hökm deyil, güclü xəbərdarlıq kimi oxuyun.
Rəsmi kanaldan təsdiqlə
Bağlama gözləyirsinizsə, izləmə nömrəsini şirkətin öz tətbiqinə və ya saytına əl ilə yazıb sorğulayın. Bank mesajıdırsa mobil bank tətbiqini açıb əməliyyatlara baxın. Mesajdaki nömrəyə heç vaxt zəng etməyin, kartın arxasındaki rəsmi nömrədən istifadə edin.
Linki bildir və mesajı sil
Zərərli linki cert.gov.az saytındaki bildiriş formasına daxil edin, lazım gələrsə Elektron Təhlükəsizlik Xidmətinin 1654 xəttinə zəng edin. Sonra mesajı silin və nömrəni telefonda bloklayın. Belədə həmin link başqalarına çatmadan bağlana bilər.
Ailən üçün eyni qaydanı qur
Ana, ata və ya yaşlı qohumlarınızın telefonuna həmin tətbiqi quraşdırıb əsas ekrana qısayol qoyun. "Şübhələndiyin hər mesajı əvvəlcə buraya yerləşdir, sonra mənə göndər" şəklində bir cümləlik qayda təyin edin. Bir qaydanı yadda saxlamaq onlarla fırıldaq növünü əzbərləməkdən asandır.
Məsləhətlər
Diqqət
Süni intellekt söhbətinə yerləşdirdiyiniz mətndən FİN kod, kart nömrəsi, IBAN və birdəfəlik şifrələri silin. Həmçinin heç bir süni intellekt 100 faiz dəqiq deyil; "təhlükəsizdir" cavabı aldığınıza görə linkə girməyin, məlumatı mütləq qurumun öz tətbiqindən təsdiqləyin.
Tez-tez verilən suallar
+Malwarebytes Scam Guard Azərbaycandan işləyir?
Tətbiq yerli mağazalardan quraşdırılır, lakin söhbət əsasən ingilis dilində işləyir. Azərbaycanca mesajı yerləşdirib sualı ingiliscə versəniz, adətən mənalı qiymətləndirmə alırsınız.
+Ödənişlidir?
Fırıldaq yoxlama söhbəti tətbiqin pulsuz tərəfindədir. Tam antivirus və veb qoruma üçün abunə tələb olunur, ancaq yalnız mesaj yoxlayacaqsınızsa ödəniş etmək lazım deyil.
+Səhvən linkə kliklədim, nə etməliyəm?
Məlumat daxil etməmisinizsə səhifəni dərhal bağlayın, brauzer məlumatlarını təmizləyin və telefonu güncəl təhlükəsizlik tətbiqi ilə yoxlayın. Kart və ya şifrə yazmısınızsa dərhal banka zəng edib kartı bloklatın və şifrələri dəyişin.
+Başqa süni intellekt tətbiqi də işimi görər?
Bəli, ChatGPT və ya oxşar söhbət tətbiqinə mesajı yerləşdirib fırıldaq olub-olmadığını soruşa bilərsiniz. Nəticə tək başına sübut deyil, rəsmi kanaldan təsdiq mütləqdir.
+Fırıldağın qurbanı olmuşamsa hara müraciət edim?
Pulunuz gedibsə əvvəlcə banka zəng edib əməliyyatı bildirin, sonra 102-ə müraciət edib polisə və ya prokurorluğa şikayət verin. Şübhəli link və nömrəni cert.gov.az və 1654 xətti vasitəsilə də bildirin.
Mənbələr və yoxlama
Son yoxlama: 13 Eylül 2026. bizə bildir. Mətn Azərbaycan üçün uyğunlaşdırılıb: bildiriş kanalları cert.gov.az və Elektron Təhlükəsizlik Xidmətinin 1654 xətti, operatorlar Azercell, Bakcell və Nar, rəsmi domenlər azerpost.az və e-gov.az kimi göstərilib.
Bu məzmun məlumat xarakterlidir; rəsmi işlərdə aidiyyəti qurumun aktual elanları əsasdır. Ətraflı: məsuliyyətdən imtina.